Czy osoba karana prawomocnym wyrokiem może zasiadać w zarządzie spółki?

Penalizacja uchylania się od obowiązku podatkowego czyli nabycie statusu podatnika podatku akcyzowego w wyniku czynności nielegalnych
17 lutego 2014

„Czysty wypis” z Krajowego Rejestru Karnego jest niezbędnym wymogiem do pełnienia różnorakich funkcji publicznych. Urzędnik samorządowy, policjant, czy nauczyciel, to tylko przykłady zawodów, w których przed podjęciem pracy konieczne jest udokumentowanie swojej uprzedniej niekaralności. W przypadku osoby będącej członkiem organu spółki prawa handlowego sytuacja jest o wiele bardziej skomplikowana. Zgodnie z generalną zasadą, przed objęciem funkcji w zarządzie, radzie nadzorczej, czy komisji rewizyjnej, nie jest wymagane wykazanie swojej niekaralności. Od tej zasady istnieje jednakże wiele wyjątków.

Pierwszy z nich został przewidziany w art. 18 kodeksu spółek handlowych. Zgodnie z tym przepisem funkcja członka zarządu, rady nadzorczej, komisji rewizyjnej albo likwidatora spółki nie może być sprawowana przez osobę, która została skazana prawomocnym wyrokiem za przestępstwa określone w przepisach rozdziałów XXXIII-XXXVII kodeksu karnego oraz w art. 585, art. 587, art. 590 i w art. 591 k.s.h. Innymi słowy w/w funkcji nie może pełnić osoba skazana m.in. za przestępstwo fałszerstwa dokumentu (art. 270 k.k.), kradzieży (art. 278 k.k.), oszustwa (art. 286 k.k.), czy udaremnienia zaspokojenia wierzyciela (art. 300 k.k.).

W praktyce często spotykana jest sytuacja, w której wyrok skazujący zostaje wydany w trakcie kadencji odbywanej przez członka organu. W takim przypadku wygaśnięcie mandatu następuje z mocy obowiązującego prawa.

Co do zasady nie ma natomiast żadnych przeszkód, aby jedną z wymienionych wyżej funkcji pełniła osoba skazana, za inne niż wymienione w art. 18 k.s.h. przestępstwa, a zatem np. prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości, posiadania środków odurzających, łapownictwa, czy spowodowania uszczerbku na zdrowiu.

Kolejny wyjątek, od zasady zgodnie z którą nawet osoba karana może pełnić funkcję członka organu spółki prawa handlowego, może wnikać z samej umowy spółki. W takim dokumencie możliwe jest bowiem zawarcie różnorakich postanowień (np. co do poziomu wykształcenia, czy doświadczenia osoby mającej piastować określone stanowisko), w tym również wymogu co do niekaralności członka organu.

Zakaz piastowania funkcji członka organu spółki prawa handlowego może w końcu wynikać z treści orzeczenia sądu. Należy wskazać, iż sprawca każdego przestępstwa, który przy jego popełnieniu nadużył stanowiska lub wykonywanego zawodu albo okazał, że dalsze zajmowanie stanowiska lub wykonywanie zawodu zagraża istotnym dobrom chronionym prawem może zostać pozbawiony możliwości wykonywania takiej funkcji w przyszłości (art. 41 k.k.). W/w przepis ma niezwykle ważne znaczenie praktyczne, gdyż niezastosowanie się do niego może powodować dalszą odpowiedzialność karną, za którą grozi kara do 3 lat pozbawienia wolności.

Podsumowując, możliwość piastowania funkcji członka organu spółki przez osobę uprzednio skazaną za przestępstwo, uzależniona jest od wielu czynników. W większości przypadków najważniejszą kwestią będzie sama kwalifikacja prawna popełnionego przestępstwa. Istnieje jednakże szereg sytuacji, w których niemożność sprawowania określonej funkcji w organach spółki wynikać będzie z innych okoliczności faktycznych.