Zmiany, zmiany, zmiany… czyli co od jutra w związku z nowelizacją k.p.k.

Nie każda osoba zanieczyszczająca środowisko odpowie karnie
29 czerwca 2015
Jaka forma zgody na zabieg medyczny?
27 lipca 2015

Zgodnie z uzasadnieniem do projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego, ustawy – Kodeks karny i niektórych innych ustaw, która zaczyna obowiązywać z dniem 1 lipca 2015 r. w procedurze karnej czeka nas wiele zmian w kierunku kontradyktoryjności i ograniczenia zasady prawdy materialnej. Zmian zbyt wiele by nawet próbować je opisywać na samym blogu (tylko o najistotniejszych zmianach opowiemy w dalszych wpisach), to jednak chciałbym krótko przedstawić sytuację kreowaną przez przepisy przejściowe tej ustawy. Większość ludzi, z którymi rozmawiam pyta bowiem co się zmienia, jakie nowe rozwiązania procedury… Podobnie rzecz się ma z przedstawianiem zasad nowelizacji na szkoleniach w których uczestniczyłem. Mało kto zadaje jednak podstawowe obecnie – przynajmniej jak dla mnie – pytanie „jak”?

Odpowiadając na to „jak” wskazać należy, że projekt nowelizacji Kodeksu postępowania karnego przyjmuje jako zasadę stosowanie nowych regulacji także do spraw wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej. Według uzasadnienia prymat stosowania ustawy nowej obowiązywałby także w przypadku wątpliwości interpretacyjnych co do ewentualnego dalszego stosowania przepisów dotychczasowych. Ponadto czynności procesowe, skuteczne na podstawie dotychczasowych przepisów, zachowują swoją ważność także po wejściu w życie nowych uregulowań, odmiennie określających przesłanki stosowania tych czynności.

I to jest ogólna zasada. Jednakże, jak powszechnie wiadomo, każda zasada lubi wyjątki, co też potwierdza nowelizacja.

Owe wyjątki możemy sprowadzić do następujących przypadków:
1.    celem zapewnienia sprawności i ekonomiki postępowania zdecydowano się na zachowanie dotychczasowych przepisów określających właściwość i skład sądu oraz tryb i formę postępowania do zakończenia sprawy w danej instancji,
2.    stosowanie nowych regulacji – wzmacniające zasadę kontradyktoryjności w postępowaniu karnym – ograniczono do spraw, które zostaną skierowane do postępowania sądowego dopiero po wejściu w życie ustawy nowelizacyjnej, wychodząc z założenia, że w sposób istotny zmieniają one reguły prowadzenia procesu oraz sposób postępowania stron postępowania,
3.    bezpośrednie stosowanie, w sprawach będących w toku, nowych regulacji usprawniających postępowanie wyłączono wówczas, gdy prowadziłoby to do naruszenia zasady równości broni albo ochrony zaufania uczestników postępowania, zachowując w tym zakresie obowiązywanie przepisów dotychczasowych.

Na koniec warto jeszcze dodać, że nowe reguły przeprowadzania dowodów oraz przepisy poszerzające zasadę kontradyktoryjności, nie powinny obowiązywać również w razie uchylenia sprawy i przekazania jej do ponownego rozpoznania przez sąd odwoławczy – o ile pierwotne postępowania toczyło się wedle starych zasad.

Biorąc pod uwagę średnią długość prowadzenia spraw o przestępstwa w Polsce, wynoszącą od 20 do 36 miesięcy (dane na 2010 r.), oraz możliwość prowadzenia spraw przekazanych do ponownego rozpoznania według mieszanych zasad widać, że od jutra przez długi okres zapanuje niezły miszmasz.