Dozór elektroniczny zamiast pobytu w zakładzie karnym – czym jest i dlaczego warto wystąpić z wnioskiem o jego zastosowanie?

Odpowiedzialność członków zarządu spółki za zobowiązania podatkowe i jak się od niej uchronić?
22 lutego 2019

Zmiany dokonane w ostatnich latach w Kodeksie karnym, w tym w szczególności zredukowanie do roku wymiaru możliwej do warunkowego zawieszenia kary pozbawienia wolności (art. 69 par. 1 k.k.), jak również wprowadzenie tzw. kary mieszanej (art. 37b k.k.) są odpowiedzią na statystki pokazujące niezwykłą popularność orzekanych przez Sądy kar pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem ich wykonania. Wymienione modyfikacje w Kodeksie karnym zmierzają bezpośrednio do przemodelowania sposobu karania sprawców czynów zabronionych i zwiększenia zasięgu stosowania krótkotrwałych, ale bezwzględnych kar pozbawienia wolności. Tendencje ustawodawcy w tym zakresie potwierdzają założenia ministerialnego projektu ustawy o zmianie Kodeksu karnego z dnia 25 stycznia 2019 roku przewidującego daleko idące zaostrzenia przede wszystkim w zakresie wymiaru kary pozbawienia wolności.

Nie ulega wątpliwościom, że krótkotrwały choćby pobyt w zakładzie karnym w szczególności dla osób, które w przeszłości nie miały konfliktów z prawem jest wyjątkowo dotkliwy, a często najzwyczajniej w świecie nie opłaca się z punktu widzenia konsekwencji finansowych, czy społecznych. W odpowiedzi na powyższe ustawodawca w ostatnim czasie zaproponował rozszerzenie możliwości uniknięcia lub znacznego skrócenia wykonywania kary pozbawienia wolności w formie pobytu w zakładzie karnym, przy zastosowaniu instytucji tzw. dozoru elektronicznego.

Dozór elektroniczny – na czym to polega?

Najprościej mówiąc, dozór elektroniczny w formie stacjonarnej (tylko taka jest dopuszczalna w odniesieniu do kary pozbawienia wolności) sprowadza się do zamontowania w miejscu przebywania skazanego odpowiedniego rejestratora oraz tzw. bransolety, a więc nadajnika na nadgarstku lub kostce osoby poddanej dozorowi (nadajniki są na tyle małe, że łatwo ukryć je pod ubraniem). Urządzenia te – nadajnik i rejestrator mają za zadanie kontrolować, czy skazany przebywa w danym miejscu w określonym czasie wyznaczonym przez sąd w harmonogramie. Wykrycie naruszenia ww. harmonogramu powoduje natychmiastowe przekazanie informacji do organu wykonującego nadzór w tym zakresie.

Na samym wstępie obalić należy podstawowy mit – dozór elektroniczny nie oznacza, że zakończone zostało odbywanie kary pozbawienia wolności ze wszystkimi tego konsekwencjami. W dalszym ciągu osoba, która otrzymała zgodę na wykonywania kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego jest osobą formalnie skazaną na karę pozbawienia wolności, odbywa ją jednak w zmienionej formie. Do czasu zakończenia odbywania kary pozbawienia wolności jest więc osobą podlegającą szczególnym rygorom, których złamanie skutkuje niezwłocznym osadzeniem w zakładzie karnym i co do zasady niemożnością ponownego ubiegania się o dozór elektroniczny w tej samej sprawie.

W którym momencie mogę starać się dozór i dlaczego właśnie teraz?

Starania o uzyskanie zgody na odbywanie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego możesz zacząć w dowolnym momencie, nawet przed stawiennictwem się w zakładzie karnym, co przy pomyślnym efekcie końcowym może pozwolić na uniknięcie pobytu za kratkami. Przepisy regulujące instytucję dozoru elektronicznego nie nakładają wymogu, aby osoba skazana przed złożeniem wniosku o dozór zaczęła wykonywanie kary. W związku z tym, jeżeli jesteś osobą skazaną prawomocnym wyrokiem na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania nie musisz oczekiwać na termin stawiennictwa w zakładzie karnym, ale wyprzedzając bieg wydarzeń możesz podjąć starania by takie stawiennictwo nie było konieczne.

Punktem wyjścia winno być jednak zweryfikowanie, czy wymiar orzeczonej względem Ciebie kary pozbawienia wolności nie przekracza jednego roku. Co istotne, nie chodzi tutaj o wymiar kary pozostałej do odbycia, a karę, którą względem Ciebie zastosowano. Przykładowo więc osoba skazana prawomocnym wyrokiem na karę 2 lat pozbawienia wolności, po 1,5 roku pobytu w zakładzie karnym, mimo pozostałych 6 miesięcy nie będzie mogła ubiegać się o zastosowanie dozoru elektronicznego. Co istotne warunek ten będzie spełniony również w sytuacji, gdy skazanemu wymierzono dwie lub więcej niepodlegających łączeniu kar pozbawienia wolności, które skazany musi odbyć kolejno, a łącznie ich suma nie przekracza jednego roku (art. 43la par. 6 k.k.w.) (tak m.in. Postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 17.10.2013 r., sygn. akt: II AKzw 1167/13, LEX nr 1433524; Postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 28.12.2016 r., sygn. akt: II AKzw 1989/16, LEX nr 2309518). Co istotne jednak, w orzecznictwie przyjmuje się, że orzeczona wyrokiem kara pozbawienia wolności, o której wykonywanie w systemie dozoru elektronicznego można się ubiegać dotyczy jedynie wyroków skazujących za popełnienie przestępstwa, nie będą wiec wchodziły w grę kary orzeczone za wykroczenie (tak m.in. Postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 23.12.2013 r., sygn. akt: II AKzw 1788/13).

W ostatnim czasie ustawodawca zdając się dostrzegać korzyści płynące z odbywania krótkoterminowych kar pozbawienia wolności w omawianej formie planuje zmiany mające na celu rozszerzenie zasięgu możliwości zastosowania tej instytucji na większe grono skazanych. Propozycje zmian w Kodeksie karnym wykonawczym pojawiły się na stronie internetowej Rządowego Centrum Legislacji w styczniu tego roku i zakładają przede wszystkim podwyższenie progu kary, do którego możliwe będzie zastosowanie dozoru elektronicznego do jednego roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności. Dodatkowo system dozoru ma być stosowany przy spełnieniu określonych warunków w okresie udzielania skazanym przerwy w wykonywaniu kary, czy np. w sytuacjach tzw. przepustek losowych, których wykonywanie aktualnie wiąże się często z koniecznością obecności konwojentów. Projektowane zmiany mają mieć szczególne zastosowanie do tzw. dłużników alimentacyjnych, których pobyt w zakładzie karnym nie służy bieżącemu regulowaniu zaległych alimentów.

Zdawać by się mogło więc, że udzielanie zgód na odbywanie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego będzie coraz bardziej popularne i dostępne dla szerszego grona skazanych.

Od czego zacząć i jak przejść procedurę?

Procedura uzyskania zgody – w sytuacji spełnienia podstawowego wymogu, jakim jest nieprzekraczająca jednego roku długość orzeczonej kary pozbawienia wolności jest stosunkowo prosta. Przede wszystkim należy przygotować wniosek na piśmie, w którym wykażesz, że doszło do spełnienia wszystkich niezbędnych warunków. We wniosku powinieneś zawrzeć: imię, nazwisko, adres korespondencyjny, informacje o długości orzeczonej kary pozbawienia wolności i wyroku, którym została na Ciebie nałożona, argumenty przemawiające za tym, że wykonywanie przez Ciebie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego jest wystarczające dla osiągnięcia jej celów oraz wskazanie określonego adresu – miejsca stałego pobytu, w którym zostanie zamontowany rejestrator.

Jeśli nie rozpocząłeś wykonywania kary w zakładzie karnym, sąd rozpoznający wniosek o dozór będzie brał pod uwagę także to, czy względy bezpieczeństwa i stopień demoralizacji lub inne szczególne okoliczności nie przemawiają za potrzebą osadzenia Cię w zakładzie karnym – podkreśl pozytywne aspekty związane z Twoją dotychczasową sytuacją i sposobem życia, aby pokazać, że zasługujesz na odbywanie kary w warunkach wolnościowych.

Jeśli zostałeś już osadzony w zakładzie karnym, sąd będzie oceniał czy za udzieleniem zezwolenia na dozór przemawiają Twoja dotychczasowa postawa i zachowanie.

Do wniosku załącz pisemne zgody osób pełnoletnich na wykonywanie dozoru elektronicznego w miejscu ich zamieszkania oraz przeprowadzenie czynności kontrolnych. W razie braku możliwości uzyskania takiej zgody przez Ciebie bezpośrednio, zgodę taką odbierze kurator sądowy w trakcie wywiadu środowiskowego i przekaże je bezpośrednio do sądu.

Dodatkowo warto również (mimo braku wyraźnego wymogu w tym zakresie) załączyć do wniosku o udzielenie zezwolenia na wykonywanie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego propozycję tygodniowego harmonogramu, w którym wskażesz w jakich godzinach i w jakim celu będziesz przebywał poza zasięgiem rejestratora. Co do sposobu konstruowania harmonogramu obowiązują następujące zasady:

  • okres pozostawania poza zasięgiem rejestratora nie może przekroczyć 12 godzin w ciąg doby. Z tym, że czasem warto zastanowić się nad niewnioskowaniem o pełny – 12 – godzinny czas poza miejscem instalacji rejestratora – tak aby sąd na etapie wydawania rozstrzygnięcia nie odebrał Twoich intencji jako chęci złagodzenia orzeczonej kary – należy pamiętać bowiem, iż harmonogram wskazany ostatecznie w postanowieniu sądu może być na wniosek modyfikowany w zależności od potrzeb przez kuratora;
  • czas przebywania poza miejscem pobytu winien być odpowiednio zagospodarowany i uzasadniony. Z pomocą przychodzi tu Kodeks karny wykonawczy, który wymienia przykładowe zajęcia możliwe do wykonywania w tym czasie, tj. m.in.: świadczenie pracy, wykonywanie praktyk religijnych, sprawowanie opieki nad osobą małoletnią, niedołężną lub chorą, korzystanie z opieki medycznej, dokonanie niezbędnych zakupów (art. 43na k.k.w.) – katalog jest otwarty, możesz wskazać własne propozycje, jeśli tylko należycie je uzasadnisz.

Wniosek należy złożyć do sądu okręgowego, w którego okręgu przebywa osoba ubiegająca się o uzyskania dozoru elektronicznego. Po jego wpływie, jeżeli zostały spełnione wszystkie wymogi formalne złożonego pisma, sąd dokona własnych ustaleń – zbierze informacje, czy na przeszkodzie udzielenia zezwolenia na dozór w miejscu wskazanym przez skazanego nie stoją warunki techniczne miejsca zamontowania rejestratora oraz przeprowadzi wywiad środowiskowy na temat osoby ubiegającej się o dozór, w tym pozyska również opinię na temat skazanego od administracji zakładu karnego, jeśli w takowym przebywa.

Posiedzenie w przedmiocie dozoru powinno być co do zasady wyznaczone w terminie 30 dni od dnia wpływu wniosku do sądu, niemniej jednak należy pamiętać, że jest to jedynie termin instrukcyjny, który nie zawsze udaje się zachować. Posiedzenie odbywa się w siedzibie sądu okręgowego, jeśli skazany przebywa jeszcze na wolności, w przeciwnym wypadku ma miejsce w odpowiednim zakładzie karnym. W toku takiego przesłuchania głos zabiera z reguły przedstawiciel administracji zakładu karnego, sam skazany, jak również prokurator, którego udział w takim posiedzeniu jest obowiązkowy.

Rozstrzygnięcie sądu w kontekście dozoru elektronicznego następuje w formie postanowienia, w którym sąd określi m.in. godziny, w których uprawniony może przebywać poza zasięgiem rejestratora. Od wydania postanowienia w tym przedmiocie skazany ma 24 godziny na nawiązanie kontaktu telefonicznego z odpowiednim podmiotem i poinformowanie go o gotowości do instalacji urządzeń technicznych. Szczegółowe uprawnienia oraz obowiązki osoby, która wykonuje karę w formie dozoru elektronicznego są opisane w treści pouczenia, które otrzymasz od sądu wraz z postanowieniem o udzielenie zgody na dozór elektroniczny.